Kısa cevap: Emeklilik ödülü planlarının asıl cazibesi getiri vaadi değil, devlet katkısı ile düşük stopaj oranının birleşmesi. Ödediğiniz katkı payının %25'i devlet tarafından ayrı bir hesaba ekleniyor; ancak bu paranın tamamına sahip olmanız için sistemde belirli bir süre kalmanız gerekiyor. Sistemden çıkarken de vergi yalnızca getiri üzerinden alınıyor ve emeklilik hakkı kazanarak çıkarsanız bu oran en düşük seviyeye iniyor. Yani planı doğru seçmekten çok, ne kadar süre kalacağınızı doğru tahmin etmek belirleyici.
Bir arkadaş grubunda BiP üzerinden sürekli aynı üç soru dönüyordu: "Emeklilik ödülü BiP vergi araması yaptım ama kafam karıştı, devlet katkısını gerçekten alabiliyor muyum?", "Erken çıkarsam ne kaybederim?", "Mevduatta tutsam daha mı iyi?" Kendi sözleşmemi açtığımda ben de aynı yerlerde takılmıştım. Aşağıda, karar verirken keşke birinin bana anlatmasını istediğim şeyleri sırayla yazdım.
Katkı payınızın %25'i devlet katkısı olarak ayrı bir hesapta birikiyor. Bu hesap sizin adınıza görünür ama tamamı ilk günden sizin değil. Hak ediş, sistemde kaldığınız süreye bağlı:
| Sistemde kalma süresi | Hak edilen devlet katkısı |
|---|---|
| 3 yıldan az | Yok |
| 3–6 yıl | %15 |
| 6–10 yıl | %35 |
| 10 yıl ve üzeri | %60 |
| 10 yıl + 56 yaş (emeklilik hakkı) | %100 |
Ben ilk yıl bunu yanlış okumuştum: "%25 katkı" cümlesini duyunca parayı cebimde sanmıştım. Oysa üçüncü yılını doldurmadan çıkan biri, devlet katkısının tamamını geride bırakıyor. Bu yüzden aylık tutarı belirlerken "bu ödemeyi kötü bir yılda da yapabilir miyim?" sorusunu soruyorum. Hane bütçesi planlamasında bu kalemi kira gibi sabit değil, esnetilebilir bir taahhüt olarak konumlandırmak daha gerçekçi.
En çok yanlış bilinen nokta bu. Sistemden ayrılırken vergi, yatırdığınız anaparadan değil, birikiminizin getiri kısmından kesiliyor. Oranlar çıkış şeklinize göre değişiyor:
| Çıkış şekli | Getiri üzerinden stopaj |
|---|---|
| 10 yıldan önce ayrılma | %15 |
| 10 yılı doldurup emeklilik hakkı olmadan ayrılma | %10 |
| Emeklilik hakkı kazanarak ayrılma | %5 |
Aradaki fark, uzun vadede düşündüğünüzden büyük. Yirmi yıllık bir birikimde getiri, anaparanın katı olabiliyor; %15 ile %5 arasındaki makas doğrudan elinize geçen tutara yansıyor. Emeklilik vergisi ve yenileme yükümlülükleri konusunda da mevzuatın zaman zaman güncellendiğini unutmayın; sözleşmeyi imzalamadan önce güncel oranları şirketin bilgilendirme formundan teyit etmenizi öneririm.